МБОУ Алтанская средняя общеобразовательная
школа с углубленным изучением
отдельных предметов
Юридический и фактический адрес: МБОУ "Алтанская СОШ"  - Республика Саха (Якутия)
Амгинский улус с.Алтанцы , улица С.П. Петрова д.30.
Тел. 8411 (42) 22 - 117, 8411(42) 22 - 276. Электронная почта: mbou_altan@mail.ru
Посетите наш Instagram : mbou_altan
 
 

 

Умсулҕан

24 января 2014 г.
Алтан оскуолатын үөрэнээччилэрин айар кулуубун хаһыата.

А.И.Софронов- Алампа 1986 с. Сэтинньи 14 күнүгэр урукку Боотурускай улууһун (Таатта улууһа) I Дьохсоҕон нэһилиэгэр төрөөбүтэ. 

     А.И.Софронов - саха литературатын бары сүрүн жанрдарын: драманы, кэпсээни уонна поэзияны теруттэспит, олохтоспут дьоннортон биирдэстэрэ. Кини курдук ити жанрдар сайдыыларыгар барытыгар сабыдыаллаабыт, күн бүгүнүгэр диэри уус-уран суолталарын сутэрбэтэх айымньылары айбыт суруйааччы суо5ун кэриэтэ.

 

Анемподист Иванович Софронов-Алампа- сахалыы бастакы хаһыат редактора.

   1921 сыллаахха ахсынньы 28 күнүгэр «Манчаары» хаһыат маҥнайгы нүөмэрэ 500 ахсаанынан тахсыбыт. Редакторынан А.И.Софронов ананан, 1921-22 cc. үлэлээбит. «Манчаары» хаһыат тахсыытыгар бэлэмнэнии үлэни И.Н.Иванов (Барахов) ити секция суруксута Емельяновтыын тэрийбиттэр. 1922 c. кулун тутар 18 к. хаһыат партия күбүөрүнүтээҕи бюротун органа буолбут.

   «Манчаары» сахалыы тылынан бастакы хаһыат буолар. Бётлингк алфавитынан тахсыбыта. Бу хаһыакка Советскай былаас бастакы дьаһаллара, САССР тэриллиитин туһунан историческай уураах, автономия тэриллибитинэн сибээстээн губревком манифеһа, П.Ойуунускай, А.Софронов публицистическай ыстатыйалара, уус-уран хоһооннор, о.д.а. бэчээттэммиттэрэ. Бу хаһыакка Алампа «Саха суруга, саха үөрэҕэ», «Сахалыы ааҕар туһа» диэн төрөөбүт тылы үөрэтиигэ, сайыннарыыга сыһыаннаах, тыл көтөҕөр ыстатыйалары суруйбута.

   Уопсайа 10 нүөмэр тахсар, ону таһынан хаһыат бандьыыттааһыны, өрө турууну утарар ис хоһоонноох листовкалары, ыҥырыылары бэчээттээн тарҕатара. Софронов агитсекция чилиэнин быһыытынан, миитиннэргэ тыл этэрэ,  секция аатыттан үрүҥнэргэ туһаайыы сурук суруйан ыытара.    «Манчаары» хаһыат 1923 c. сэтинньи 15 күнүттэн аата уларытыллан, “Кыым” буолбут. Тэрийэр үс киһилээх бөлөх алтынньы күнүнээҕи уурааҕар «Кыым»- саха хараҥа маассатын бүтүннүүтүн сырдатар үҕрэҕи уонна культура кэнэҕэски кутаатын көрдөрөр символ аат диэн быһааран  суруллубут.


«Мин үтүө айымньым» улуустааҕы форум.

Сэтинньи 13 күнүгэр Бөтүн оскуолатыгар П.А. Ойуунускай 120 сыллаах үбүлүөйүгэр аналлаах ыччаты майгыга уһуйар үөрэтэр – иитэр үлэҕэ утумнаахтык дьайар сыаллаах. Форум 8 хайысканан үлэни ыытта: чинчийэр үлэ, бырайыагы, программаны, талааны көрүү, мөккүөр, дьыалабыай оонньуу, быыстапка уонна уһуйаан иитиллээччилэрин күрэҕэ. Барыта  495 оҕо, ону таһынан учууталлар, төрөппүттэр, салайар үлэһиттэр кытыннылар.

     Биһиги оскуолаттан Стручков Айаал араатардар курэхтэригэр 1 миэстэ, Андреев Костя, Сутаков Алеша хоһоон аа5ыыга 2 миэстэ, Неустроева Куннэй өйтөн суруйууга 2 миэстэ буоллулар, 5 оҕо “Махтал суругу” ыллылар.

     Кыттаччылар уонна ыытааччылар үчүгэй бэлэмнээх буоланнар, Форум сэргэхтик уонна тэрээһиннэхтик ааста.   

      Ф.К. Константинова, социальнай педагог.

     П.А.Ойуунускай төрөөбүтэ 120 сылыгар аналлаах «Мин үтүө аатым» диэн улуустааҕы форум «Үс саха төрүө5эр» диэн ааттаах секцияттан учууталлар, төрөппүттэр, оскуола иннинээҕи тэрилтэлэр иитээччилэрэ – барыта 15 киһи аа5ыыларга кытынна.

     Бу секция5а киирбит үлэлэр сүрүн ис хоһоонноро саха норуотун сайдыытын историятын, нэһилиэнньэ5э бара турар демографическай процесстары , улуус бастын үлэһит дьоннорун, герой ийэлэри сырдаттылар. Аа5ыылар сүрүн сыаллара – норуот бастын дьонун холобурдарынан оҕону, ыччаты сиэр – майгы өттүнэн иитии, бэйэтин удьуорун салҕыыр, сахатын аатын ааттатар киһи буолар өйү – санааны иҥэрии буолар.

     15 үлэттэн бастыҥынан Сатаҕай орто оскуолатын учуутала Терентьева О. С. үлэтэ ааттанна. Бу хас да сыллаах үлэ түмүгэ – «Оскуола-нэһилиэккэ» диэн ааттаах бырайыак. Бу олус интэриэһинэй үлэ киүи доруобуйата, үөрэҕэ уо.д.а. аҕа ууһун сайдыытыгар (барҕарыытыгар) оруолун чинчийэр.

     Мин үлэм иккис миэстэ5э тигистэ: «О5олору олохтоох матырыйаалы чинчийиигэ сыһыарыы – сиэр – майгы өттүнэн иитии ньымата». Ааҕыылар олус туһалаахтык аастылар, элбэх саҥа санаалары сахтылар. 

         Е.И. Стручкова, учуутал.

Куоратчыты көрсүһүү.

   Улахан уола, сыарҕа тыаһын истээт, таһырдьа ойон таҕыста уонна:“Аҕам кэллэ!” - диэн үөрүүлээхтик хаһыытаата уонна ыйытта – “Курбун аҕаллын дуо?”. Онуоха Ыстапааммыт кыра баҕайытык, буруйдаах баҕайы көрүннээхтик эттэ:“Суох, мин кургун даҕаны, харчыны даҕаны аҕалбатым, барытын хаартыга сүүртэрэн кэбистим”. Онуоха уола хараҕын уута саккырыы тустэ: “Хайдах? Хаартыгын быраҕыах буолбутун дии”,- диэн баран дьиэтигэр киирдэ. Кини киирэн ийэтигэр эттэ: “Харчыбын барытын хаартыга сүүртэрдим диир”. Бары хомойбут баҕайы сирэйдээх оһох иннигэр олорон кэбиспиттэр. Бары хас да күн аҕалара кинилэргэ кэһии аҕалыа уонна харчыны иэһэ төлүүрүгэр ордоруо дии санаабыттара суох. “Ол киһибит харчытын барытын хаартыга сүүртэрэн кэбиспит,”- диэн ийэлэргэ эттэ. Сотору буолан баран, бытаан баҕайытык аан хыычыгыраан аһылынна, Ыстапаан киирэн кэллэ, сирэйин умса туттан туран эттэ: “Мин хаарты дьаллыгар аны киириэм суоҕа, мин сүүйсүүлээх оонньууну, куһаҕан хаартыны быраҕыам”. Кэргэнэ кэлэйбиттии уонна итэҕэйбэттии эттэ: “Сымыйалаама, хаартылаан баран наар итинник диигин буолбат дуо?! Харчыгын барытын сүүртэрэн кэбиһэҕиний!”. Онуоха Ыстапаан сутуругун көрдөрөн баран олорунан кэбистэ.

Ол кэннэ кини, биир да ый буолбакка эрэ, биир сҕотох сүөһүтүн сүүйтэрэн кэбистэ. Ол иһин хаарты, Ыстапаан этэрин курдук, дьаат, иэдээн төрдө буолар эбит.

 

     Алтан орто оскуолатын үөрэнээччилэриттэн А. И. Софронов айымньыларын туһунан маннык ыйытыыларга интервью ыллым:

1)      Алампа саха литературатын сайдыытыгар туох оруоллааҕый?

2)      Алампа ханнык айымньытын ордук сөбүлүүгүнүй?

Баянакова Уйгу (9 кылаас):

1)      Саха литературатын төрүттэспит киһи буолар.

2)      “Куоратчыт”, “Төрөөбүт дойду” айымньыларын билэбин.

Назарова Уйгууна (10 кылаас):

1)      Кини литератураҕа драманы киллэрбитэ уонна саха тыйаатырын бастакы дириэктэрэ.

2)      “Үрүҥ туллук эрэ мөлбөстүүр” ырыа буолбут хоһоонун, “Олох оонньуута” сөбүлээн аахпытым.

Стручков Айаал (11 кылаас):

1)      Алампа – улуу драматург, саха театрын бастакы директора.

2)      Мин кини драмаларыттан “Таптал”, “Олох оонньуура” айымньылары ордук сөбүлээн аахпытым.

 

Интервьюну ылла: Мичийэ Адамова, 10 кылаас.

 

 

1

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

2

 

 

 

 

 

 

 

 

 

3

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

4

 

 

 

 

 

 

 

 

5

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

6

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

7

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

8

 

 

 

 

 

 

 

 

 

9

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

10

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

  Ыйытыылара:

1)      Суруйааччы бастакы айымньыта ханнык сурунаалга бэчээттэмитэ?

2)      Суруйааччы бастакы айымньыта?

3)      Суруйааччы маҥнайгы нууччалыы тылынан суруллубут кэпсээнэ?

4)      «Бары хаачыстыба киниттэн» тылбааһыгар, режиссердаабытн таһынан, ким оруолун толорбутай?

5)      Суруйааччы бастакы драмата?

6)      Драматургияҕа хас айымньылааҕый?

7)      Поэт аатырбыт хоһооно?

8)      А.П. Чехов ханнык комедиятын тылбаастаабытай?

9)      Суруйааччы иккис кэпсээнэ?

10)  И.А. Крылов айымньытын тылбааһыгар ким диэн псевдонимынан таһаарбыта?

 

 

  * * * * * * *

Редактордар: Неустроева Нарыйа

  Неустроева Катя

Корреспонденнар: Адамова Мичийэ

     Назарова Уйгууна

     Никитина Дуся

Художник: Васильев Тимур

Верстка: Васильев Тимур   


Наверх